Projekt „Harcerska herstoria, czyli historia wielkiej nieobecności” to inicjatywa edukacyjna zrealizowana w 10 powiatach województwa podkarpackiego, której celem było przywracanie pamięci o harcerskich bohaterkach i angażowanie dzieci i młodzieży w interpretację dziedzictwa narodowego. Od czerwca do listopada 2025 roku w przeprowadzenie działań projektowych zaangażowano 50 lokalnych liderów oraz 500 uczestników w wieku 10–19 lat. Zadanie to nie było tylko działaniem edukacyjnym – była to misja przywracania pamięci o kobietach, które niosły harcerskie ideały, budowały środowiska, wychowywały pokolenia i służyły Ojczyźnie – często pozostając w cieniu, bez należnego im uznania. Dziś możemy z dumą powiedzieć: tę historię na nowo wprowadziliśmy na światło dzienne.
.
W pierwszym etapie projektu przeszkolono lokalnych liderów z zakresu ciekawych form pracy z historią. Chcąc, by harcerska herstoria stała się jak najbardziej atrakcyjna dla młodych ludzi, połączono nowoczesne narzędzia, edukację historyczną i żywe narracje, tworząc przestrzeń, w której historia bohaterek stawała się bliska, namacalna i prawdziwa. Wolontariusze poznawali historię przez pryzmat codzienności czterech ikon harcerstwa: Olgi Małkowskiej, Jadwigi Falkowskiej, Józefiny Łapińskiej i Marii Wocalewskiej. Wykorzystano interpretację dziedzictwa, storytelling oraz zasady Tildena – wszystko po to, by uczyć opowiadania o historii z sercem, a nie tylko z podręcznika. W drugiej części szkolenia do głosu doszła kreatywność: powstały pokoje zagadek, wirtualne wystawy w ArtSteps, scenariusze animacyjne i materiały edukacyjne dotyczące innowacyjnych form pracy z historią.
.
Jesienią przeszkoleni liderzy rozpoczęli działania w swoich środowiskach lokalnych, podejmując bezpośrednie aktywności z dziećmi i młodzieżą. Stworzono trzy ścieżki odkrywania harcerskich herstorii:
- escape roomy – uczestnicy rozwiązywali szyfry, odkrywali tropy i poznawali bohaterki poprzez narrację w stworzonych przestrzeniach zagadek
- wirtualne wystawy – uczestnicy odwiedzali on-line wirtualne ekspozycje, zanurzając się w świat bohaterek i poznając ich historie
- poszukiwania historyczne pn. „Życie codzienne naszych bohaterek” prowadzone przez starszą młodzież, które zaowocowały opracowaniem 20 kart postaci wchodzących w skład cyfrowego Pocztu Harcerskich Bohaterek.
Istotnym efektem zrealizowanych działań projektu są materiały edukacyjne dostępne w formie cyfrowej, które pozostają do wykorzystania dla szkół, drużyn, instytucji kultury i pasjonatów historii w dowolnym miejscu i czasie:
- Poradnik „Praca z historią i herstorią harcerstwa” LINK
- Plansze czterech harcerskich bohaterek LINK oraz karty pracy LINK
- 20 plansz regionalnych – Poczet Harcerskich Bohaterek LINK
- Wirtualne wystawy LINK
Zapraszamy wszystkich do zapoznania się z wypracowanymi podczas projektu materiałami i czerpania z nich inspiracji. Zachęcamy do poszukiwania lokalnych historii kobiet-bohaterek w swoich środowiskach i odkrywania głosów tych, które dotąd były pomijane lub niedoceniane – bo pamięć to obowiązek, nie przywilej. To wyraz wdzięczności wobec tych, dzięki którym możemy dziś tworzyć naszą historię, kształtować teraźniejszość i budować przyszłość.
Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.
Termin realizacji: czerwiec – listopad 2025 roku
